Historia Radomska

Historia Radomska siega XI w. Zasadniczymi czynnikami miastotwórczymi, obok grodu, byly przechodzace tedy drogi handlowe: ze Ślaska na Rus oraz szlak solny z Bochni do Wielkopolski i na Mazowsze. Istotny wplyw na ksztaltowanie sie miasta mial takze osrodek kultu religijnego - kościół Św. Lamberta. W źródłach pisanych najstarsza wzmianka o Radomsku pochodzi z 1243 r., kiedy to ksiaze Konrad Mazowiecki podczas swego pobytu w Radomsku wystawil dokument potwierdzajacy akt nadania dla dominikanółw w Plocku.

Historia Radomska sięga XI w. Zasadniczymi czynnikami miastotwórczymi, obok grodu, były przechodzące tędy drogi handlowe: ze Śląska na Ruś oraz szlak solny z Bochni do Wielkopolski i na Mazowsze. Istotny wpływ na kształtowanie się miasta miał także ośrodek kultu religijnego – kościół Św. Lamberta. W źródłach pisanych najstarsza wzmianka o Radomsku pochodzi z 1243 r., kiedy to książę Konrad Mazowiecki podczas swego pobytu w Radomsku wystawił dokument potwierdzający akt nadania dla dominikanów w Płocku. Pisownia nazwy miasta nie była jednolita. W dokumentach pochodzących z XIII-XV w. najczęściej występują: Radomokye, Radomskye, Radomske, Radomsk, Radomszcze, Radomskie. Dopiero kilka wieków później została przyjęta powszechnie nazwa Radomsko. Podstawowy dokument dla Radomska – dokument lokacyjny nadający prawa miejskie został wystawiony w 1266 r. przez księcia sieradzkiego Leszka Czarnego. Także z imieniem Leszka Czarnego wiąże się wybudowanie kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża i klasztoru oo. Franciszkanów, sprowadzonych do Radomska w 1288. Administracyjnie Radomsko wchodziło w skład województwa sieradzkiego. W XIV w. został utworzony powiat radomszczański, a w XV w. starostwo niegrodowe. Najstarsza zachowana pieczęć miasta pochodzi z okresu panowania Kazimierza Wielkiego, który będąc królem przebywał niejednokrotnie w pobliskim Przedborzu. .

W XIV w. miasto bylo miejscem waznych wydarzen historycznych. Tu odbyly sie dwa zjazdy, które zdecydowaly o wyborze dynastii panujacej w Polsce. W 1382 zebrana w Radomsku szlachta nie dopuscila na tron Polski Zygmunta Luksemburczyka zareczonego z Maria - starsza córka Ludwika Wegierskiego. Na drugim zjezdzie podjeto decyzje o obsadzeniu na tronie polskim Jadwigi - mlodszej córki Ludwika Wegierskiego, która 14 pazdziernika 1384 przybyla na Wawel. Podczas panowania Jagiellonów nastapil dalszy rozwój miasta. Rozwojowi handlu sprzyjaly przechodzace przez Radomsko szlaki handlowe oraz krzyzujace sie tu drogi znad Pilicy i Warty. Miejscowi kupcy utrzymywali stosunki handlowe z wieloma miastami, takze z ółwczesna stolica - Krakowem. Miejscowosc cieszyla sie opieka Jagiellonów, a w szczególnosci Wladyslawa Jagielly, Zygmunta Starego i jego malzonki - krolowej Bony. Jako wlascicielka Radomska interesowala sie miastem. Odbudowala kosciół Sw. Marii Magdaleny, zwany w przeszlosci "cerkwia na piaskach", zainteresowala sie kosciolem pod wezwaniem Sw. Ducha.

Królowie elekcyjni obdarowywali Radomsko przywilejami, m.in. Stefan Batory w 1583 r. nadal prawo skladu, dzieki któremu tutejsi mieszkancy mieli prawo pierwokupu towarów. W XV w. powstalo w Radomsku starostwo niegrodowe zarzadzane przez dzierzawce. Do znakomitszych dzierzawców nalezeli m.in. ród Kurozweckich (za Jagiellonów), Stanislaw Koniecpolski (za Stefana Batorego), Kacper Denhoff (za Wladyslawa IV), Aleksander Szembek (za Augusta II). W XVII w. ustawiczne wojny i slabosc wladzy centralnej przyczynily sie do upadku miast w calej Rzeczypospolitej. Poczatkiem pauperyzacji Radomska bylo jego ograbienie i spalenie przez oddzialy wojsk najemnych - lisowczykółw powracajacych ze Slaska w 1624 r. Upadlo rzemioslo i handel, a epidemia tyfusu zdziesiatkowala ludnosc. Radomsko zaczelo wychodzic z zastoju w XVIII w. Nalezalo wtedy do nielicznych miast, w których wyodrebnialy sie przedmiescia. Coraz wieksza troske wykazywano o czystosc i higiene. Wybudowano kilka studzien publicznych, otworzono apteke oraz powstal pierwszy projekt budowy szpitala powiatowego.

W dobie Sejmu Czteroletniego miasto wlaczylo sie w nurt krajowych przemian. W 1789 r. utworzona zostala organizacja samorzadowo-administracyjna: Komisja Porzadkowa Cywilno-Wojskowa. Radomsko stanowilo przyklad realizacji kollatajowskiej koncepcji ruchu mieszczanskiego. Delegaci miasta wzieli udzial w "czarnej procesji" w 1879 r. i opowiedzieli sie za Konstytucja 3 maja. Dla poparcia uchwal Sejmu Wielkiego, szczególnie Konstytucji, odbyla sie w Radomsku manifestacja mieszkanców, w ktĂłrej uczestniczyli przedstawiciele patriotycznie nastawionej ludnosci z calego powiatu. Pod obcym panowaniem az do niepodleglosci

Radomsko po II rozbiorze Polski w 1973 znalazlo sie pod zaborem pruskim, gdzie pozostawalo do 1807 r., kiedy to Napoleon Bonaparte powolal do zycia Ksiestwo Warszawskie i miasto znalazlo sie w jego granicach. Ksiestwo przetrwalo az do 1815 r. Rozwiazano je po klesce Napoleona i utworzono zgodnie z postanowieniami Kongresu Wiedenskiego Królestwo Polskie zwane KongresĂłwka, którego królem zostal car Rosji.

Zycie spoleczenstwa polskiego bedacego pod zaborami przepajaly dazenia do odzyskania niepodleglosci. Mieszkancy Radomska wzieli czynny udzial w powstaniu listopadowym. Z zachowanego spisu wynika, ze tylko jednego dnia 46 mezczyzn wstapilo do polskich oddzialów wojskowych. Pod bron zaciagali sie takze mlodzi ludzie ze Stobiecka Miejskiego, Folwarków, Bogwidzowy. Wysilkiem mieszkanców calego powiatu wystawiono batalion Gwardii Ruchomej, który pod koniec stycznia 1831 liczyl wraz z kadra oficerska okolo 790 osób. Kleska Powstania Listopadowego nie zahamowala dzialalnosci narodowowyzwolenczej. Po upadku powstania nasilil sie proces rusyfikacji. Zmieniono nazwy wielu miejscowosci, Radomsko przemianowano na Noworadomsk.

Korzystne polozenie miasta wplynelo na zainteresowanie sie nim obcego kapitalu. W latach 80. przybyli do Radomska kapitalisci francuscy i wiedenscy. Francuz Piotr Chanove zalozyl fabryke metalurgiczna zwana "Metalurgia". Bracia Thonet z Wiednia wybudowali fabryke mebli gietych, co bylo poczatkiem powstania lokalnego osrodka przemyslu meblarskiego. Pod koniec XIX w. powstala huta szkla, a w 1912 - fabryka maszyn i odlewnia zeliwa, zwana później firma "Kryzel i Wojakowski". W poczatkach XX w. powstaly kolejne zaklady meblarskie: "Ksawery Wónsche i S-ka", "Mazovia" oraz fabryka braci Kohn. W tym czasie Radomsko bylo jednym z najbardziej uprzemyslowionych miast w guberni piotrkowskiej.